Strona główna

Opcje – podstawy

          Opcja jest instrumentem pochodnym dającym prawo jej nabywcy do kupna (opcja call) lub sprzedaży (opcja put) określonego instrumentu bazowego (np. akcji lub indeksu) po z góry określonej cenie (strike) i w określonym czasie. Opcja różni się od kontraktu futures tym, że jej nabywca ma prawo, a nie obowiązek jej wykonania. Oczywiście nabywca opcji skorzysta z tego prawa tylko wtedy, gdy będzie to dla niego korzystne. Przypuśćmy, że posiadamy opcję call na indeks WIG20, która wygasa dziś. W przeszłości zapłaciliśmy za nią 100 zł. Jej cena wykonania to 3000, a indeks WIG20 zakończył notowania na poziomie 3200 zł. Opcja ta daje nam prawo kupna indeksu WIG20 po cenie 3000, a na rynku możemy "sprzedać" go po 3200 pkt. Nasz zysk wyniesie, więc 3200 – 3000 – cena opcji, którą zapłaciliśmy na początku inwestycji w wysokości 100 zł, co daje nam zysk równy 100 zł. Gdyby indeks WIG20 miałby wartość np. 2800 pkt, nie skorzystalibyśmy z możliwości wykonania opcji, a nasza strata wynosiłaby jedynie 100 zł.

          Opcję można rozliczyć w sposób fizyczny (dostarczając instrument bazowy - w tym przypadku akcje wchodzące w skład indeksu WIG20) lub w sposób pieniężny (różnica między ceną spot a ceną wykonania). Najczęściej - w tym na warszawskim parkiecie - rozliczenie opcji odbywa się to w formie pieniężnej.

          Opcja jest umową pomiędzy stronami, a więc prawa przysługujące nabywcy opcji – stają się zobowiązaniami wystawcy opcji. Wystawca opcji (osoba, która sprzedaje opcję) ma obowiązek (a nie prawo) jej wykonania, jeżeli takie żądanie zgłosi kupujący. Istnieją, więc cztery różne sposoby zajęcia pozycji w opcjach. Są to: kupno opcji call, sprzedaż opcji call, kupko opcji put i sprzedaż opcji put. Wykresy przedstawiające przepływy pieniężne w dacie wykonania opcji w przypadku zajmowania określonej pozycji zamieszczono poniżej.

 Opcje

Maksymalna strata nabywcy opcji to cena, za jaką kupił opcję, natomiast maksymalny zysk takiej inwestycji jest nieograniczony. Przeciwnie jest w przypadku wystawcy opcji, jego maksymalny zysk to premia opcyjna, natomiast narażony jest on na nieograniczoną stratę. Ponieważ nabywca opcji wykona opcje call (kupna) tylko wtedy, gdy kurs instrumentu bazowego okaże się wyższy od jej ceny wykonania (tak jak w przykładzie powyżej), przepływy dla tej opcji możemy obliczyć na podstawie następującej formuły max(0, spot – strike). W przypadku opcji sprzedaży (put) będzie to max(0, strike – spot).

          Istnieje kilka rodzajów opcji, znajdujących się w obrocie na rynkach finansowych. Są to między innymi:
- opcje europejskie
- opcje amerykańskie
- opcje bermudzkie
- opcje egzotyczne (azjatyckie, binarne, wsteczne, złożone, barierowe itp.)

          Najczęściej spotykane opcje są typu europejskiego (notowane na GPW). Są to opcje, których wykonanie (rozliczenie) może odbyć się tylko w ściśle określonym dniu (dacie wygaśnięcia opcji). W przypadku pozostałych opcji modyfikowane są ich standardowe warunki. Np. opcja amerykańska może być wykonana w każdym czasie jej trwania nie tylko w dniu wygaśnięcia, opcja binarna zapewnia zero-jedynkowe przepływy, a nie według formuły max(0, strike – spot) itd.

          Opcje dają inwestorom nowe możliwości inwestycyjne niedostępne w przypadku tradycyjnych instrumentów. Dają one możliwość czerpania korzyści w przypadku np. wzrostu cen instrumentu bazowego, przy z góry określonej - maksymalnej stracie. W przypadku niekorzystnych zmian cen na rynku nabywca opcji po prostu jej nie wykona, tracąc jedynie premię zapłaconą za nabycie takiej opcji. Opcje można wykorzystać także do zabezpieczania się przed ryzykiem rynkowym, przejmowania tego ryzyka, oraz co jest chyba największą zaletą tych instrumentów – do spekulacji na zmienności.

Zobacz także: